فروشگاه حجاب|خريد اينترنتي چادر|مقنعه|فروش چادر|چادرلبنانی|چادر ملی

ریشه های گروه پلید داعش
نويسنده : - 1393/09/20

ریشه های فکری داعش در گفت و گو با حجت الاسلام پارسانیا. : پيدايش داعش را نمي‎توان در افراط و تفريط يك يا چند گروه و جمع خاصي كه در يك منطقه جغرافيايي محدودي قرار گرفته‎اند، ريشه‎يابي كرد.

ریشه های گروه پلید داعش

عوامل ظهور داعش وسيع‎تر از آن است كه به منطقه شام و عراق يا خاورميانه محدود شوند و عميق‎تر از آن است كه به افراط و تفريط افراد، اشخاص و گروه‎ها محدود گردد. عمق مسأله را بايد در دايره يك مواجهه تمدني و از پيامدهاي عملكرد جهان غرب در قبال بيداري اسلامي ديد. عملكرد خشن داعش و گروه‎هايي مانند آن، واقعيتي نيست كه تنها حاصل افراط آنها يا نتيجه ظاهرگرايي و گريز يك گروه خاص از عقل و عقلانيت باشد. يعني مسأله به اينجا ختم نمي‎شود كه يك عده اعتدال يا برخوردهاي ملايم‎تري ندارند.

«داعش» یا همان «دولت اسلامی عراق و شام» یکی از نام هایی است که طی ماه های اخیر بیش از هر گروه دیگری در خاورمیانه نامش نه تنها در عراق و سوریه بلکه در میان رسانه های منطقه ای و بین المللی و کل جهان شنیده می شود و لرزه بر تن مردم می اندازد اما شاید آنچه در این میان ذهن جهانیان را به خود مشغول داشته است نحوه شکل گیری و گسترش این گروه در خاورمیانه و حتی کشورهای اروپایی است.

به گزارش رجانیوز، بر این اساس شفقنا گفت و گویی را با حجت الاسلام والمسلمین دکتر حمید پارسانیا، استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران درباره چگونگی رویش پدیده داعش انجام داده است.

متن این گفت و گو با دکتر پارسانیا در ادامه می خوانید:

*نظر شما درباره افراطي گريهايي كه سبب پيدايش داعش شده است چيست؟

پارسانیا: پيدايش داعش را نميتوان در افراط و تفريط يك يا چند گروه و جمع خاصي كه در يك منطقه جغرافيايي محدودي قرار گرفتهاند، ريشهيابي كرد.

عوامل ظهور داعش وسيعتر از آن است كه به منطقه شام و عراق يا خاورميانه محدود شوند و عميقتر از آن است كه به افراط و تفريط افراد، اشخاص و گروهها محدود گردد. عمق مسأله را بايد در دايره يك مواجهه تمدني و از پيامدهاي عملكرد جهان غرب در قبال بيداري اسلامي ديد. عملكرد خشن داعش و گروههايي مانند آن، واقعيتي نيست كه تنها حاصل افراط آنها يا نتيجه ظاهرگرايي و گريز يك گروه خاص از عقل و عقلانيت باشد. يعني مسأله به اينجا ختم نميشود كه يك عده اعتدال يا برخوردهاي ملايمتري ندارند.

افراطيگري، خشك سري، ظاهرگرايي، جمود و گريز از عقل و استنباطات عقلي از متون، همواره در افراد يا گروههاي مختلف بخشهاي جهان اسلام وجود داشته و دارد و اين امور گر چه از زمينههاي پيدايش گروههاي افراطي هستند ولیكن هيچگاه به تنهايي پديده‎‎ايي در سطح داعش را به دنبال نميآورند.

*اگر پيدايش داعش به افراطي گري باز نميگردد. پس دلايل شكل گيري آن چيست؟

پارسانیا: بنده نميگويم افراطيگري سهمي در اين مسأله ندارد، ولكن پديده داعش را نميتوان با اين مسأله تبيين كرد. عوامل مهمتري وجود دارند كه از زمينه افراطيگري استفاده ميكنند.

پيدايش اين گروهها ريشه در رقابتهاي سياسي و عملكرد اقتداري جهاني در اين منطقه دارد. كشورهايي مثل عربستان، قطر، اردن، آمريكا و برخي از دولتهاي اروپايي، در اين مسأله دخيل هستند و نقش اين مجموعه نيز يكسان نيست بلكه نقشي دوگانه و متفاوت است.

برخي از آنها، يعني آمريكا و كشورهاي اروپايي، نقش مركزي دارند و برخي ديگر يعني دولتهاي منطقهاي، از نقش پيراموني برخوردارند.

عملكرد اين مجموعه به تنهايي عامل ايجاد فعاليتهاي افراطي داعش نيست و رفتار آنها در تقابل و رويارويي با پديدهاي ديگر به اين امر منجر شده است و آن پديده چيزي جز بيداري اسلامي نيست بنابراين پيدايش داعش را نبايد به عواملي در سطح افراط و تفريط هاي افراد و گروههايي خاص ختم كرد.

بلكه بايد در افق عوامل اجتماعي گسترده و عميقي نظير خيزش فرهنگي و تمدني جهان اسلام، بيداري اسلامي، عملكرد تاريخي جهان غرب با آن ديد.

* پس شما داعش را نيز بخشي از توطئه سياسي غرب بر عليه جهان اسلام ميدانيد؟

پارسانیا: دخيل دانستن عوامل مزبور، به معناي استناد دادن اين پديده به توطئه سياسي يك گروه و با يك دولت غربي و يا شرقي نيز نيست. توطئه هاي سياسي پروژه هاي طبيعي محدودي هستند كه در بخشي از فرايندها و پروسهها وسيع تر اجتماعي شکل ميگيرند.

اگر ما خيزش و بيداري اسلامي را نميداشتيم و مطالبه تكوين و تشكيل اقتدار جهاني اسلام، بخشي از مطالبه عمومي مسلمانان نميشد، اينك هيچ توطئهمنطقهاي يا غربي نميتوانست، تحت پوشش دولت اسلامي، رفتارهاي سبعانه داعش را داشته باشد و اگر عملكرد دولت هاي عمومي و كشورهاي غربي نميبود. پاسخ به مطالبه فرهنگي و تمدني جهان اسلام در صورت مسخ شده و افراطي داعش ظاهر نمي شد.

* دول غربي چه انگيزه ای از پيدايش داعش دارند؟

پارسانیا: داعش محصول عملكرد مستقيم و ابتدايي دول غربي نيست، پديدهاي است كه در بخشي از مواجهات غرب با جهان اسلام و در مقطعي خاص فرصت بروز پيدا ميكند.

كشورهاي غربي يعني دولت آمريكا و دولت هاي اروپايي از زمينههاي فرهنگي، اقتصادي و سياسي مشتركي برخوردارند، روابط اقتصادي و سياسي آنها اينك به گونهاي نيست، كه در گسست از نحوه تعامل و رفتار آنها با بخشهاي ديگر جهان، قابل دوام باشد. اقتصاد و سياست جهان غرب با قرار گرفتن در موقعيت مركزي، بدون وضعيت حاشيهاي و پيرامونيِ بخشي ديگر از كشورهاي جهان، قابل استمرار و دوام نيست. و به همين دليل دولت آمريكا يا دولتهاي اروپايي، تحولات كشورهاي اسلامي و غير آن را در راستاي منافع خود معنادار ميبينند و دخالت خود در اين كشورها را با ادبيات دفاع از منافع ملي براي محيط داخلي يا در سطح جهاني، تفسير و توجيه ميكنند.

منافع ملي، بخشي از ادبيات سياسي غرب براي حضور نظامي و سياسي آن در تحولات جهان اسلام است.

آنها دويست سال است كه براي حفظ منافع ملّي خود در اين منطقه فعال هستند.

تأمين مواد خام از يك سو و ايجاد و حفظ بازارهاي مصرف براي كالاهاي مختلف توليد شده نظامي و غيرنظامي از ديگر سو، از مهمترين و اساسيترين منافعي است كه به دنبال آن هستند، آنها اگر بتوانند حق مالكيت را از ملتهاي منطقه نسبت به مواد خام و در رأس آن نفت سلب ميكنند و مالكيت آن را به صنعت و صاحبان صنعت و در واقع مالكيت آن را به صاحبان جهاني قدرت و ثروت اختصاص ميدهند.

* تأمين منافع اقتصادي و سياسي دول غربي چه ربطي به پيدايش داعش دارد؟

پارسانیا: منافع دول غربي در منطقه، همواره در مقاطع گوناگون در زيرپوشش عناوين مختلف دنبال شده است. ادبياتي كه جهان غرب از آن براي پوشش اهداف عملياتي خود استفاده ميكند، در نخستين گام ادبياتي مدرن و غربي است."منافع ملي" بخشي از اين ادبيات به زبان سياسي و ديپلماتيك است.بخش ديگر اين ادبيات از مفاهيم عام تر استفاده ميكند. مفاهيمي كه از قدرت اقناعي بيشتري در محيط فرهنگي جهان غرب و بيرون از آن برخوردار باشد. مانند استعمار و آباداني جهان، توسعه، آزادي، ليبراليسم، دموكراسي، حقوق بشر يا مبارزه با عقب ماندگي تاريخي، استبداد، ديكتاتوري و محور شرارت.

اين مفاهيم با بار نظري مدرن و تفسير دنيوي و سكولاري كه از آنها ميشود. حركت هاي اقتصادي و سياسي غرب را پوشش ايدئولوژيك ميدهند، يعني آنها به راستي به دنبال آباد كردن همه دنيا، مدرن كردن ديگر كشورها، تأمين دموكراسي و حقوق بشر و نابودي استبداد و ديكتاتوري در آنها نيستند. آنها در زير پوشش اين مفاهيم اغراض اقتصادي و سياسي خود را دنبال ميكنند و به همين دليل دولتهاي مستبدي را كه تأمين كننده اهداف آنهاست ايجاد يا حمايت ميكنند.

حركت دول و سازمان هاي غربي به سوي عملياتي كردن مفاهيم مزبور، اهداف و اغراض آنها را تأمين نميكند بلكه براي آنها نتايجي معكوس به بار ميآورد زيرا در شرايطي كه جهان اسلام، هويت فرهنگي و تاريخي خود را دنبال ميكند، جامعه اسلامي تفسير و برداشت تمدني و ديني خود را از اين مفاهيم خواهند داشت.

در كشورهاي اسلامي اگر مردم حضور پيدا كنند و اگر اراده مردم در بستر فرهنگ و تاريخ اسلامي فعال شود نتيجه آن چيزي نخواهد بود كه دول غربي از آن با عنوان منافع ملي خود از آن ياد ميكنند. و از همين جهت آمريكا و دول اروپايي، به رغم شعارهاي ايدئولوژيك خود در قبال استبدادهايي كه در حاشيه منافع سياسي و اقتصادي آن قرار گيرد، موضع گيري نميكند بلكه آنها را مورد حمايت قرار ميدهد.

غرب نه تنها به شعارهاي ايدئولوژيك خود وفادار نيست، هر جا كه منافع آن اقتضا كند، ناگزير از مفاهيم نظري رقيب نيز استفاده ميكند و استفاده از اين مفاهيم هنگامي ضروري ميشود كه امكان حذف، تضعيف و استفاده از جايگزين وجود نداشته باشد.

بيداري اسلامي كه با نقطه عطف انقلاب اسلامي ايران، شكل گرفته است، مفاهيم ديني قلمرو فرهنگ اسلامي را زنده و فعال كرده است اين جريان با حضور مسلمانان به سوي يك قدرت فراگير اسلامي حركت خواهد كرد.

خيزش فرهنگي و تكوين قدرت اسلامي خيزشي نيست كه دول غربي تحمل آنرا داشته باشند و غرب در مواجهه با اين حركت از همه ظرفيت هاي خود استفاده خواهد كرد.

مفاهيم ايدئولوژيك مدرن تا قبل از بيداري اسلامي پوشش مناسبي براي حضور سياست غرب در اين منطقه بودند. ناسيوناليسم، سكولاريزم، ليبراليسم، سوسياليسم، كمونيسم و...  مفاهيمي بودند كه بلوك شرق و غرب در تحت پوشش آنها، منافع خود را در منطقه دنبال ميكردند.

در جريان فروپاشي خلافت عثماني قدرت هاي منطقهاي متعددي شكل گرفت و همه اين كشورها براي توجيه خود از مفاهيم مدرن ناسيوناليسم عربي، تركي و غير آن استفاده ميكردند و حتي مسلمانان اين كشورها زماني كه ميخواستند در برابر سياست هاي غربي مقاومت كنند از اين ادبيات بهره ميبرند، مثل جمال عبدالناصر در مصر يا جنبش فتح در فلسطين.

خيزش اسلامي و حيات مجدد معاني ديني و اسلامي جاذبه مفاهيم مزبور را در محدودة جوامع اسلامي، تضعيف كرد و اين مفاهيم كارآمدي پيشين خود را در اين منطقه از دست دادند.

جهان غرب از مفاهيم مدرن براي اهداف و اغراض سياسي و اقتصادي در حوزه فرهنگي خود و همچنين در بخش هايي از فرهنگ اسلامي كه در حاشيه فرهنگ مدرن شكل گرفته اند، استفاده ميكند ولكن استفاده از اين مفاهيم در محدوده اسلام احيا شده و در حوزه فرهنگ عمومي جهان اسلام، ناكارآمد است و اقتصاد و سياست غرب در همين بخش از فرهنگ اسلامي ناگزير، ادبيات ديني را به كار ميگيرد.

وقتي جهان اسلام ادبياتي را كه ريشه در هستي شناسي و انسان شناسي جهاني ديگر دارد پس ميزند، سياست مربوط به آن جهان دیگر براي حضور در جهان اسلام ناگزير از ادبيات مربوط به جهان اسلام استفاده ميكند و در صورتي كه فرصت پيدا كند اين ادبيات را با قرائت جدید و مناسب با خود به کار می گیرد و در غير اين صورت همان ادبيات دینی و اسلامی را به صورت شتابزده عملياتي و كاملاً كاربردي به كار ميبرد.

يكي از نخستين كاربردهاي موفق غرب براي استفاده خام از ادبيات ديني بخشي از جهان اسلام، پس از پيروزي انقلاب اسلامي در افغانستان اتفاق افتاد، در شرايطي كه بلوك غرب، شوروي را رقيب جهاني خود ميديد، سياست غرب كه از انقلاب اسلامي ايران غافلگير شده بود، تلاش كرد اين حركت را به سوي قدرت رقيب خود، هدف گيرد و القاعده پديدهاي جديد بود كه از اين طريق با وساطت دولت عربستان شكل گرفت.

امام خميني از اين پديده كه در شرايط پس از انقلاب ابعاد جديدي پيدا ميكرد، با عنوان اسلام آمريكايي ياد كرد.

داعش نيز پديدهاي است كه بدون توجه به اين مجموعه قابل تبيين نيست؛ عوامل تأثيرگذار در پيدايش داعش عوامل مختلفي است، از آن جمله:

-         بسترها و زمينههاي تاريخي انديشه و تفكر در جهان اسلام.

-         مواجهه و رويارويي دويست سال اخير جهان غرب با دنياي اسلام.

-         خيزش و بيداري اسلامي و انقلاب اسلامي ايران.

-         عملكرد سياسي، نظامي، اقتصادي غرب در رقابت با حيات مجدد اسلامي.

* با توجه به عوامل و زمينههاي مختلفي كه در شكلگيري داعش نقش دارند، پس نمي توان داعش را محصول سياست آمريكا، اسرایيل يا دول غربی دانست و ما بايد سهمي را كه مسلمانان در آن دارند نيز به رسميت بشناسيم...

پاسانیا: شما ادب به خرج ميدهيد و از سهم مسلمانان سخن ميگویيد برخي از نظريه پردازان غربي يا كساني كه نسبت به اصل اسلام موضع دارند، از سهم اسلام نيز ياد ميكنند و بلكه تلاش ميكنند، داعش را نتيجه بازگشت مجدد اسلام به عرصه سياست بدانند.

و برخي از مسلمانان نيز كه به تفسير مدرن از ديانت تن در دادهاند و قرائت سكولار و دنيوي از دين دارند، پيدايش داعش را نتيجه ورود اسلام به عرصه سياست ميدانند، اين گروه كه ناباورانه، ناظر احيای فرهنگ و تمدن اسلامي هستند و بازگشت مجدد اسلام را در عرصه هاي مختلف زندگي اجتماعي مشاهده ميكنند پديده داعش را با ذوقزدگي، شاهد شكست حضور اسلام در سياست، ميخوانند.

ترديدي نيست كه اگر انقلاب اسلامي و بيداري اسلامي نبود و جهان اسلام، در شرايط قبل از انقلاب اسلامي ميزيست امروز در منطقه، به جاي آن كه شاهد جولان داعش و مقاومت نيروهاي مردمي عراق يا لبنان و سوريه باشيم، شاهد تداوم حضور دولتهايي نظير حزب بعث عراق بوديم كه با معجوني از شعارهاي ناسيوناليستي، سوسياليستي يا ليبراليستي مسير گذار از هويت ديني و اسلامي خود را طي ميكردند. ولكن آيا همه آنچه كه امروز در منطقه ميگذرد، نتيجه اسلام خواهي و بازگشت امت اسلامي، به سوي هويت الهي و قرآني آن است؟

حوادث امروز جهان اسلام، از برخي جهات ها بيشباهت با حوادث دوران بنياميه نيست. در دوران بني اميه نيز شاهد شكل گيري حاكميتي به نام خلافت اسلامي با ادبياتي ظاهرگرايانه، خردستيز و رفتاري خشن و خونريز هستيم. حادثه عاشورا، با همه مظلوميت در دوران همين خلافت واقع ميشود.

ترديدي نيست كه اگر اسلام ظهور نميكرد و آيات و پيام هاي اجتماعي و تاريخي قرآن نميبود و اگر تلاشهاي بي وقفه رسول خدا و اصحاب گرامی او و مجاهدات و مبارزات اجتماعي آنان نمي بود، اثري از بنياميه و خلافت اسلامي آنان نبود اما آيا ميتوان همه آنچه را كه در دوران بنياميه گذشت به اسلام يا به عمل و رفتار مسلماناني نسبت داد كه اسلام را از زاويه ذهن و دل به عرصه عمل و رفتار و ساختارها و مناسبات اجتماعي، سياسي وارد كردند و آيا ميتوان غلبه بني اميه را شاهد بر شكست نظريه اجتماعي اسلام دانست يا آن كه برعكس غلبه بنياميه، نشانه عدول مسلمانان از عمل به اسلام و در عين حال، نشانه پيروزي و موفقيت رسول خدا و اصحاب مؤمن اوست


برچسب اخبار

نظرات كاربران

شما اولين نفري باشيد كه نظر ارسال مي كند.

فرم ثبت نظر

نام و نام خانوادگی
ایمیل
وبلاگ
نظر و کامنت
كد امنيتي

سبد خريد شما

رديف نام محصول تعداد قيمت محصول مجموع قيمت
سبد خريد شما خالي است
جمع كل : 0 تومان
پايان خريد   ادامه خريد
  • رهگيري سفارش

محصولات تصادفي